Acil Doğum Kontrolü (Temel Bilgiler)

Acil Doğum Kontrolü Nedir?

Acil doğum kontrolü, korunmasız cinsel ilişki sonrasında gebeliği önlemeye yönelik uygulanan bir yöntemdir. "Kontrasepsiyon" terimi de doğum kontrolü anlamında kullanılır.

Acil doğum kontrolü şu durumlarda tercih edilebilir:

• Doğum kontrol hapınızı almayı unuttuysanız
• Prezervatif ilişki sırasında yırtıldıysa veya kaydıysa
• Doğum kontrol yönteminizle ilgili bir sorun yaşandıysa (örneğin, bant çıktı ya da vajinal halka düştü)
• Hiç korunma olmadan cinsel ilişki yaşandıysa
• Cinsel saldırı sonrası, kişi rızası olmadan korunmasız ilişkiye maruz kaldıysa

Unutulmamalıdır ki acil doğum kontrolü mevcut bir gebeliği sonlandırmaz, yalnızca gebelik oluşmadan önce etki eder.

Acil Doğum Kontrolü Türleri Nelerdir?

İki ana türü vardır:

• Rahim içi araç (RİA): Rahim içine yerleştirilen cihazdır. Bakır içeren ve hormon (progestin) salgılayan türleri mevcuttur.
• Ağız yoluyla alınan haplar: Farklı etken maddelere sahip çeşitli acil kontraseptif haplar bulunmaktadır.

Hangi Türü Seçmeliyim?

Seçim kişiseldir ve aşağıdaki faktörlere göre şekillenebilir:

• Ulaşılabilirlik: RİA yerleştirmek için doktora gitmek gerekir. Haplar reçeteli veya reçetesiz temin edilebilir ancak her eczanede bulunmayabilir.
• Etkililik oranı: RİA, acil doğum kontrolünde en etkili yöntemdir. Haplar biraz daha az etkilidir ancak daha kolay temin edilebilir.
• Uzun süreli doğum kontrolü isteyip istemediğiniz: RİA, takıldıktan sonra 8–10 yıla kadar gebeliği önleyebilir.
• Vücut ağırlığı: 75 kg ve üzerindeyseniz, hapların etkinliği düşebilir. Bu durumda RİA daha uygun olabilir.
• Korunmasız cinsel ilişkinin zamanlaması ve sayısı: Son ilişki üzerinden geçen süre, uygun yöntemi belirlemede önemlidir.

Acil Doğum Kontrolüne Nasıl Ulaşabilirim?

RİA:

• Son korunmasız ilişkiden itibaren 5 gün (120 saat) içinde bir sağlık profesyoneli tarafından yerleştirilmelidir.
• Hem acil doğum kontrolü hem de uzun dönem korunma sağlar.

Haplar:

• Ulipristal asetat (Marka adı: Ella)
• 120 saate (5 gün) kadar etkilidir
• Genellikle reçete gerektirir
• 75 kg ve üzerindekilerde diğer haplara göre daha etkilidir
• Levonorgestrel içeren haplar (Plan B One-Step, Next Choice vb.)
• 72 saat içinde en etkili, ancak 5 güne kadar etki gösterebilir
• Bazı markalar eczanelerde reçetesiz satılır
• Doğum kontrol hapları
• Bazı kombinasyon haplar yüksek dozda alınarak acil doğum kontrolü olarak kullanılabilir
• Daha az etkilidir ve mide bulantısı gibi yan etkiler daha fazladır
• Reçeteyle alınmalıdır

Etkinlik Oranları Nasıldır?

• RİA: %99’dan fazla koruma sağlar
• Ulipristal: %98’e kadar etkili (100 kişiden 1–2’si hamile kalabilir)
• Levonorgestrel: %93–99 arası etkili (100 kişiden 1–7’si hamile kalabilir)
• Doğum kontrol hapları: Diğer yöntemlere göre daha az etkilidir

Ne kadar erken alınırsa, koruyuculuğu o kadar artar.

Hapı Aldıktan Sonra Kusarsam Ne Olur?

• 1 saat içinde kusarsanız, hapı tekrar almanız gerekir
• Öncesinde meclizin (Dramamine, Bonine) gibi reçetesiz mide bulantısı ilaçları alınabilir
• Ulipristal aldıktan 3 saat içinde, levonorgestrel aldıktan 2 saat içinde kusarsanız, doktorunuza danışmalısınız

Hapı Aldıktan Sonra Ne Beklemeliyim?

• Adetiniz genellikle beklenen tarihte veya birkaç gün gecikmeyle gelir
• 3–4 hafta içinde adet görmezseniz, gebelik testi yaptırmalısınız
• Aşırı kanama ya da karın ağrısı yaşarsanız mutlaka bir doktora başvurun

Ulipristal kullandıysanız, normal doğum kontrol hapınıza 5 gün sonra yeniden başlamalısınız. Bu süre zarfında kondom kullanarak korunmaya devam etmelisiniz.

Acil Doğum Kontrolünü Önceden Temin Etmeli Miyim?

Evet. RİA veya uzun süreli doğum kontrolü tercih etmiyorsanız, evde bulundurmak faydalı olabilir. Eczanelerde her zaman bulunamayabileceği için, daha sonra ihtiyaç duyduğunuzda erişiminiz kolay olur.

Sonuç

Acil doğum kontrolü, istenmeyen gebeliği önlemek için güvenli ve etkili bir seçenektir. Ancak doğru zamanda, doğru yöntemle kullanılmalıdır. Bu yöntem geçici bir çözümdür. Daha kalıcı veya günlük kullanım gerektirmeyen bir doğum kontrol yöntemiyle ilgili hekiminizden bilgi alabilirsiniz.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Tıbbi kararlarınızı daima doktorunuzla birlikte alınız.